Những hiểu lầm về chất lượng video trên net

Dạo qua Internet, tôi nhận thấy có khá nhiều nhận định sai lầm về chất lượng của video được phát tán trên net (tôi có thể sẽ viết bài về audio sau). Xin điểm qua vài nhận định như vậy.

Trước hết, nhiều người không phân biệt được container format và video format. Đa số thậm chí không biết chúng nghĩa là gì. Họ nhầm tưởng container format có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng video, trong khi trên thực tế không phải như vậy. Container format định nghĩa một chuẩn "container" dùng để chứa video, audio và có thể một hoặc nhiều thành phần khác nữa theo một cách thức nào đó, được quy định trong đặc tả của chuẩn container format đó. Giống như tên gọi của mình, container giống như... container, vì vậy nó không nói lên được chất lượng những gì nó chứa bên trong. Tuy nhiên, những container format hiện đại (đặc biệt là Matroska) chứa nhiều ưu điểm hơn so với các format khác. So với MP4, Matroska cho phép chứa nhiều định dạng video, audio, subtitle hơn, hỗ trợ nhiều tính năng và linh hoạt hơn, trong khi MP4 khá giới hạn (đặc tả của MP4 đã được mở rộng, bổ sung nhưng vẫn còn kém Matroska, ưu điểm của MP4 là ra đời trước, dễ cài đặt demuxer trên chip nên được nhiều thiết bị hỗ trợ, dù vậy ngày càng nhiều thiết bị đã và sẽ hỗ trợ Matroska, tuy không phải tất cả tính năng). Vậy nên, container format này có thể thể hiện tính ưu việt so với container format kia, nhưng không đại diện được cho chất lượng nội dung mà nó chứa. Matroska hoàn toàn có thể chứa VP6 trong khi AVI có thể chứa H.264 (mặc dù đây là điều không khuyến khích vì AVI vốn không được thiết kế để chứa video có chứa B-frame, do đó H.264 trong AVI mang tính chất hacky hơn là giải pháp chính thức). Xét trên phương diện kỹ thuật, trong điều kiện lý tưởng, chuẩn H.264 hiệu quả hơn VP6 nhiều lần, nên giả sử trường hợp sử dụng cùng nguồn, cùng bitrate, cùng người encode có kinh nghiệm và đều sử dụng encoder tốt, đúng cách thì hầu hết trường hợp nội dung H.264 sẽ có chất lượng cao hơn VP6, lúc này cho dù VP6 được chứa trong MKV cũng vẫn thua H.264 trong AVI.

Phần vừa nêu ở trên mở ra nhận định sai lầm thứ hai: video format nói lên chất lượng. Nhận định này không hẳn sai vì chúng ta vẫn có thể đánh giá tính hiệu quả của các chuẩn video format khác nhau dựa trên các đặc tính kỹ thuật. Chẳng hạn, H.264 hiện đang là chuẩn video format vượt trội nhất. Nhưng khi đánh giá chất lượng video trên thực tế lại phụ thuộc rất nhiều yếu tố như chất lượng source, trình độ kỹ năng của người encode, chất lượng của encoder, các thiết lập cho encoder và bitrate được sử dụng... dẫn đến nếu chỉ dựa vào video format để đánh giá thì có thể không chính xác. Một ví dụ đơn giản là H.264 1 Mbps trong đa số trường hợp khó sánh được với MPEG-4 ASP 10 Mbps.

Nhận định sai lầm tiếp theo: Cứ 720p là hơn 480p (hoặc 1080p là hơn 720p chẳng hạn). Điều này không luôn luôn đúng, đặc biệt là với anime. Bên cạnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vừa nên bên trên, còn phải xét đến chất lượng source có tương xứng với độ phân giải mà nó sở hữu hay không. Không ít anime sử dụng kỹ thuật digital upscale để nâng độ phân giải lên cao, tùy thuộc vào kỹ thuật upscale được áp dụng mà chất lượng kết quả rất khác nhau. Nếu studio sử dụng kỹ thuật upscale đơn giản, việc phóng lớn nội dung digital lưu trữ dưới dạng raster graphics chỉ làm tăng artifact và răng cưa có sẵn trong source chứ không làm tăng chi tiết và thường không khá hơn so với upscale khi phát. Ngay cả với các thuật toán upscale phức tạp, kết quả khác biệt nhiều khi cũng không lớn. Việc này dẫn đến việc hao phí dung lượng và băng thông một cách không cần thiết. Một trường hợp khác là tuy source đạt chất lượng HD nhưng encoder thiếu kinh nghiệm lại sử dụng bitrate keo kiệt có thể cho kết quả kém chất lượng hơn một bản SD (cùng nguồn) nhưng được encode đúng cách và đủ bitrate. Và cũng phải kể đến trường hợp ngược lại, encoder đi upscale SD lên HD bằng các thuật toán upsampling thông thường.

Một hiểu lầm thường gặp khác: Bitrate lớn hơn đồng nghĩa chất lượng tốt hơn (bitrate ở đây nói đến bitrate trung bình). Vẫn điệp khúc cũ, chất lượng của video phụ thuộc rất nhiều yếu tố chứ không thể dễ dàng dựa trên một giá trị mà phán được. Bitrate đóng vai trò quyết định trong trường hợp quá trình encode giống như nhau (cùng source, cùng filterchain, cùng settings cho encoder...) nhưng có giới hạn trên của nó. Nghĩa là, một khi đạt đến một mức bitrate nào đó chất lượng sẽ hầu như không tăng nữa, ngay cả gấp đôi mức bitrate đó cũng chỉ giúp chất lượng nhỉnh thêm chút thôi (tuy nhiên điều này nhiều khi còn phụ thuộc vào chất lượng thiết bị nhìn và độ phóng đại khi phát, chẳng hạn đối với một video 720p nào đó 3 Mbps sẽ xem không khác gì 5 Mbps trên màn hình 32'' HD Ready nhưng lại thấy rõ khác biệt khi phát trên màn hình 42'' FullHD). Trong một số trường hợp, người encode có kinh nghiệm có thể áp dụng một filterchain làm nâng cao chất lượng source lên rất nhiều nhưng lại tốn bitrate ít hơn so với encode trực tiếp từ source, do đó bitrate cao hơn chưa hẳn cho chất lượng tốt hơn (gần đây khi so sánh bản 720p của một số nhóm internal và scene thì có những release của internal có dung lượng gấp rưỡi của scene nhưng theo đánh giá cá nhân lại kém hơn [ví dụ bản X-Men: First Class của WiKi đường nét mờ hơn và các chi tiết nhòa hơn của CHD; 3 bản LotR của HiDt không "nét" như CHD, tuy nhiên có cảm giác bản của CHD bị oversharpen, bản của HiDt trông tự nhiên hơn, nhưng những ai đánh giá chất lượng qua độ "nét" thì trường hợp này CHD hơn...]). Một điểm thú vị là một vài internal groups thường tận dụng điểm này (bitrate cao) để "tạo nên đẳng cấp và sự khác biệt" (sau khi so sánh một vài release của WiKi và CHD, tôi quyết định nếu gấp tôi sẽ chọn CHD thay vì WiKi, còn không tôi sẽ đợi các internal group khác có tiếng hơn như EbP, HiDt, CtrlHD, DON...).

Nãy giờ tôi nhắc đi nhắc lại việc đánh giá chất lượng video phụ thuộc rất nhiều yếu tố. Các yếu tố này bao gồm yếu tố kỹ thuật và yếu tố con người. Yếu tố kỹ thuật như video format, encoder và các thiết đặt, chất lượng source, bitrate, chất lượng thiết bị nhìn... Yếu tố con người gồm người encode và người xem. Người encode có vai trò đáng kể qua việc chọn lựa filterchain phù hợp, thiết đặt cho encoder... nhưng người xem lại đóng vai trò quan trọng hơn. Thói quen xem, thị hiếu, sở thích, quan điểm... riêng của người xem ảnh hưởng không nhỏ lên chất lượng video. Có người xem khá gần, khi xem chăm chú từng chi tiết trên màn ảnh rõ ràng sẽ dễ phát hiện những điểm kém chất lượng của một video hơn so với người xem thông thường, đấy là một ví dụ. Có người chỉ xem một bộ phim một vài lần là cùng, có người xem đi xem lại hàng chục lần, vì thế mà không bỏ sót chi tiết nào. Sự khác biệt chất lượng của các bản release cũng thường là đó. Với những nhóm scene/p2p nổi tiếng như CHD, chất lượng release của họ thường rất ít khác biệt so với release của các nhóm internal trừ khi đặt hai bản release cạnh nhau mà so từng frame, nhưng những ai kỹ tính sẽ thấy được dễ dàng hơn, đặc biệt khi sử dụng thiết bị chất lượng cao. Lại nói đến yếu tố thiết bị, có những cảnh mà xem trên màn hình phổ thông không thấy banding nhưng trên màn hình hi-end được calibrated đúng cách sẽ nhìn rõ mồn một.

(Ghi chú cho bản thân: Còn một vài điều chưa viết, tuy nhiên tạm thời bài viết có thể xem là gần đầy đủ, dù câu chữ cần điều chỉnh nhiều. Cần vài demo và screenshot để làm dẫn chứng, tuy nhiên những bản video được nêu trong ví dụ giờ không còn trên máy và lười tải lại).