Giới thiệu

Các bài viết sẽ nhằm vào bất cứ đề tài gì mà tôi có hứng thú muốn đề cập, không theo một chủ đề nhất định. Nguyên tắc viết không theo khuôn khổ và tự do thoải mái nhất có thể, nội dung bài viết cũng sẽ thay đổi liên tục theo thời gian nên sẽ rất khó theo dõi. Bên cạnh đó, độ dài của các bài viết rất bất định, nhiều khi dài lê thê và tràn lan.

Các quy tắc chung (Đọc kỹ trước khi quyết định đọc nội dung bài viết):
Điều 1. Nội dung bài viết có thể dựa hoàn toàn vào quan điểm cá nhân, do đó sẽ khác với quan điểm của bạn. Bạn luôn có quyền ngừng đọc hoặc không cần đọc. Tuy nhiên, một khi đã đọc, bạn không được phép tranh cãi với tác giả. (Bạn được quyền nói xấu tác giả, nếu thích). Tác giả không chịu bất cứ trách nhiệm nào nếu nội dung bài viết gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe hay tâm lý của bạn.
Điều 2. Nội dung bài viết có thể chứa rất nhiều "spoiler" nên khuyên bạn không nên đọc trước khi xem/chơi tựa phim/anime/video game... được nhắc đến trong bài viết. Tác giả không chịu trách nhiệm vì làm bạn mất hứng. Bên cạnh đó, vì sở thích mỗi người mỗi khác, những chi tiết mà tác giả chê khen có thể không giống cách đánh giá của bạn, nên đừng dùng nó làm cơ sở lựa chọn. Ngoài ra, xem lại điều 1.
Điều 3. Bài viết chỉ được phép tồn tại trên blog này. Bạn không được quyền sao chép toàn bộ hay một phần nội dung của bất cứ bài viết nào sang nơi khác (bạn được phép đăng link của bài viết đi nơi khác, nếu muốn). Tác giả phủ nhận hoàn toàn trách nhiệm liên quan đến nội dung bài viết nếu nó được phát tán nơi khác dưới hình thức không phải link, tuy nhiên vẫn giữ quyền đối với nó.

2012-01-08

Encoder và chất lượng video của làng fansub Việt - Kỳ 1

Encoder của fansub Việt nhìn chung về cơ bản có thể chia làm 3 dạng: những người vốn có sẵn ít nhiều kiến thức về video/audio processing và encoding, những người không có kinh nghiệm encode được tuyển từ các đợt tuyển quân của các nhóm fansub và các solo fansubber.

Dạng đầu tiên hiện nay chiếm tỷ lệ khá nhỏ, mức độ kiến thức và kinh nghiệm rất khác nhau; đây không phải đối tượng bài viết muốn nói đến (vì có thể sẽ dành cho bài viết khác?).

Dạng thứ hai là những người được tuyển trong các đợt tuyển quân của các nhóm fansub. Yêu cầu chung thường đơn giản là: sở hữu máy tính cấu hình tương đối mạnh, thời gian sử dụng máy lớn. Có thể thêm bonus là có kinh nghiệm encode nhưng thường không cần thiết vì sẽ được "truyền nghề" từ các encoder đi trước. (Đây là lý do tôi tự thấy không đủ điều kiện làm encoder cho bất cứ nhóm nào vì tôi vẫn đang sở hữu con Wolfdale gần 4 năm tuổi và còn phải trung thành với nó dài dài; nhiều lúc cảm thấy đời thật bất công*). Vì thế những người tham gia sẽ có thể có hoặc không kiến thức gì về encoding, điều đó không quan trọng, vì dù sao họ cũng sẽ được "đào tạo" lại bởi những thành viên "có kinh nghiệm" từ nhóm fansub (và không ít trường hợp có xuất thân giống như họ). Thông thường thời gian "đào tạo" khá ngắn và sau đó họ sẽ sẵn sàng tác nghiệp, chính thức trở thành encoder của nhóm.

Dạng thứ ba là những người một mình ôm sô nguyên một project, tự thực hiện toàn bộ công đoạn từ A đến Z của quá trình fansubbing, dĩ nhiên trong đó có việc encode (trừ trường hợp sử dụng bản encode có sẵn thay vì encode lại, nhưng khá hiếm). Với hiện tượng người người làm fansub, nhà nhà làm fansub như hiện nay, càng lúc càng có nhiều cá nhân làm fansub tự phát, cũng có trường hợp thành viên của các nhóm fansub đứng ra làm project riêng. Phần lớn những người này cảm thấy có vốn ngoại ngữ khá, được thôi thúc bởi niềm yêu thích anime và nguyện vọng đóng góp lại cho cộng đồng anime nên quyết định làm fansub, tuy nhiên vì nguyên nhân nào đó họ tự thực hiện một mình. Bởi lẽ đó, chỉ những khâu dịch thuật, biên tập, timing/retiming, typeset cũng đủ khiến họ đuối sức nên thường xem nhẹ việc encode. Khá nhiều người trước khi bắt tay thực hiện thường cho rằng việc encode (nói đúng hơn là re-encode) khá đơn giản, và do đó chẳng bận tâm lắm. Và để cho đơn giản, ban đầu họ thường chọn một All-in-One converter để dùng, về sau nhằm "chuyên nghiệp hóa" họ bắt đầu mon men tìm hiểu các kỹ thuật encoding (và có thể cả processing/editting), dựa vào các tut/guide 3-4 năm thậm chí lâu hơn về trước. Sau khi học được chút "nghề" mà họ cho rằng như thế đã đủ trình encode, họ bắt đầu cứ thế áp dụng.

Cả hai dạng này đều có điểm chung là do có ít (thường là không) kiến thức về video coding nên chỉ áp dụng máy móc những gì được hướng dẫn hoặc học được mà không thật sự hiểu ý nghĩa hay tác dụng thật sự của những thao tác, thiết lập, cài đặt mà mình đang dùng nên không biết cách tùy biến lại cho phù hợp khi cần thiết, bên cạnh đó là không biết chọn lọc giữa đống thông tin hỗn độn trên Net, dẫn đến dễ học theo những thông tin sai lệch hoặc lỗi thời không còn phù hợp.

Một điểm chung thường thấy từ video của các sản phẩm fansub Việt đó là chúng là kết quả của việc re-encode từ source đã bị re-encode (chưa nói đến chuyện re-encode thêm đôi ba lần nữa vì không biết làm thế nào để hardcode OP, ED, typesetting, logo... cùng một lượt). Điều này có một phần thuận lợi cho những encoder ít kinh nghiệm, vì họ sẽ không phải xử lý source nhiều, đặc biệt là các thao tác bắt buộc như IVTC hoặc de-interlace, cắt quảng cáo, xén viền đen... đối với transport stream hoặc DVD. (Đối với BD thường sẽ nhẹ hơn về khoảng đó, nhưng để thực hiện đúng cách vẫn không đơn giản, chẳng hạn hiện nay source filter hoạt động ổn định và tốt nhất cho BD không hề miễn phí, ngoài ra cũng cần máy tính có năng lực xử lý mạnh hơn nhiều lần so với encode lại từ "RAW" hoặc release của các nhóm fansub/encoding). Tuy nhiên, việc re-encode vốn là việc không nên làm ngay cả với những người khá có kinh nghiệm và kiến thức, đối với người ít kinh nghiệm thì càng đáng tránh. Nhưng hầu hết fansubber Việt khó lòng tiếp cận được nguồn nguyên bản (DVD/DVDISO, BD/BDMV, TS...) và như đã nêu, cho dù có tiếp cận được họ sẽ cần nhiều kinh nghiệm và kiến thức hơn để xử lý đúng cách. Dù vậy, xuất phát từ nhu cầu hardcode kara-fx, typesetting, tùm lum thứ... họ buộc phải re-encode; hoặc đơn giản là mong muốn "encode cho nhỏ lại nhưng vẫn giữ nguyên chất lượng" dù có làm được hay không còn là chuyện khác. Vì thế phần lớn video của làng fansub Việt có quy luật chung là sản phẩm re-encode với chất lượng trung bình hoặc kém vì: re-encode từ source kém chất lượng (share RAW chẳng hạn), không có kinh nghiệm để filter lại source (vốn đã qua encode), sử dụng filter không phù hợp hoặc không đúng cách (ví dụ sử dụng Lanczos, thậm chí Lanczos4 khi downscale trong khi mong muốn dùng bitrate rất keo kiệt, sharpen quá lố đồng thời sử dụng bitrate thấp gây nhiều dạng artifact, anti-alias hoặc denoise không hợp lý làm chi tiết bị mất hoặc smooth quá mức), sử dụng Xvid làm encoder, settings cho x264 tương đương với preset medium hoặc thậm chí là fast (vì thiếu nhẫn nại và ngại máy... nóng), encode 2-pass sao cho mỗi tập 720p khoảng 250-350 MB bao gồm audio (tính với trường hợp 8-bit), upscale SD thành HD . . .


* mặc dù thật sự chẳng bất công như tôi nghĩ, nếu tôi chịu học hành đàng hoàng thì có lẽ giờ này tôi đủ khả năng sắm cho mình một cỗ máy kha khá rồi.